انگيزش تحصيلي(academic motivation ) چيست؟

کودکان به طور طبيعي با انگيزه براي يادگيري متولد مي شوند. دست زدن کودک به اشيا،غذا خوردن بدون کمک ديگران، راه رفتن و... از جمله ي اولين انگيزش ها براي يادگيري است که بعدها پاسخگوي فعاليت هاي وابسته به مدرسه مانند خواندن و نوشتن است.

زمانيکه کودکان انگيزه اي براي يادگيري ندارند، يعني مانعي در راه انگيزش طبيعي آنها وجود دارد، احساس مي کنند که به خوبي نمي توانند وظايف مربوط به مدرسه را انجام دهند و در نتيجه تلاششان را متوقف مي کنند، يا به اندازه ي کافي تلاش جدي از خود نشان نمي دهند.اين قبيل کودکان،براحتي سرخورده( frustrated ) مي شوند واز آنجا که تلاششان را متوقف مي کنندويادگيري آنها با موفقيت همراه نمي شود، تجربه ي شوروهيجان( thrill ) ناشي ازيادگيري مباحث جديد را کسب نمي کنند و معتقد مي شوند همه ي موفقيتها به شانس و تصادف يا اوضاع و احوال( circumstance ) مربوط است.

برخي عوامل اثر گذار بر يادگيري ، مثل : ياد نگرفتن ، وجود مشکلاتي در خلق و خو ( temperament ) ،به تاخير انداختن امور، فشارهاي رواني و افسردگي ( depression )،يادگيري در مدرسه را سخت تر مي کنند.

سه عامل ابتدايي در مدرسه ممکن است باعث انگيزش تحصيلي پايين در دانش آموزان شود:
1-کودکاني که والدين يا همسالان آنها ، فکر مي کنند مدرسه مهم نيست و اهميت مدرسه را تشخيص نمي دهند و دائم اين مسئله رادرگوش کودک مي خوانند.

2- رقابت در مدرسه ، براي کودکاني که ممکن است هرگز بهترين نباشند . گرچه آنها مي توانند مطالب آموزشي فراواني ياد بگيرند ولي موفقيت را تجربه نمي کنند يا موفقيت آنها تشخيص داده نمي شود.

3- در برخي موارد، والدين انتظاراتي غيرواقع بينانه دارند که مي تواند موجب مايوس شدن فرزندانشان شود.

افزايش انگيزش تحصيلي

آموختن عادات مطالعه ي صحيح و مفيد و فراهم آوردن فرصت کسب موفقيت براي خود ، داراي اهميت فراوان است.

1- وقتي براي خود مقرراتي در درس خواندن يا تفريح کردن ، در نظر مي گيريد ، در برابر خود، قاطع و منصف باشيد.

2- براي مطالعه ي خود هدف هاي کوتاه مدت در نظر بگيريد و در صورت رسيدن به آن هدف ، پاداش و در غير اين صورت خود را تنبيه کنيد.
(مثلا" اگر فردا برنامه ي خود را به موقع انجام دادم ، حق دارم نيم ساعت از اينترنت استفاده کنم . اگر 3 روز متوالي از برنامه ام عقب ماندم ، يک هفته حق استفاده از اينترنت را نخواهم داشت.)

3- تلاش کنيد با اعضاي خانواده روابط نزديک و صميمي داشته باشيد، چون در هنگام درس خواندن به حمايت و کمک و آرامش نياز خواهيد داشت. سعي کنيد در کنار خانواده ي خود، اوقات خوش و مرفحي داشته باشيد .

4- سعي کنيد خيلي خوب و دقيق و منطقي (به دور از حرف و سخن ديگران ) به علايق و استعدادها و تواناييها و اهداف خود فکر کنيد تا جايي که براي خودتان ، قانع کننده و آشکار باشد.

5- وقتي موفقيتي بدست مي آوريد هر چند هم که کوچک باشد ، معتقد باشيد که آن در نتيجه ي سعي و تلاش شما بوده ، نه شانس و اتفاق و...
6-شما براي کسب انرژي لازم براي رسيدن به يک هدف (قبولي در کنکور) بايد انگيزه ي قوي داشته باشيد. انگيزه هم وقتي قوي مي شود که دروني و خودجوش باشد نه بيروني و با زور!

يعني اينکه شما معتقد به ادامه تحصيل وداشتن زمينه ي شغلي مناسب باشيد ،نسبت به مطالعه ، سطح سواد ، موقعيت اجتماعي و... احساس نيازکنيد، از خواندن مطالب مورد علاقه ي خود لذت ببريد و نسبت به عملکرد خود احساس رضايت داشته باشيد. نه اينکه به خاطر ترس از حرف دروهمسايه و فاميل ، به خاطر اينکه پدرو مادرم ازمن خواستند و چنين انتظاري دارند، درس بخوانيد ، اين دلايل شايد براي ايجاد انگيزه خوب باشند ولي براي پايدار نگه داشتن انگيزه به دلايل و عوامل دروني نيازمنديم.

(مثل کساني که دائم مي گويند:"خوب ، اين همه ليسانس بيکار، اصلا" واسه چي آدم بايد درس بخونه؟!" خوب چنين کسي ، هيچ اعتقادي به ذات ادامه تحصيل ندارد ، تنها هدفش شغل بوده ، که آنهم به خاطر ديدن چند تجربه ي اتفاقي ، به سرعت زير سوال رفته، پس نمي توان از اين
شخص انتظار انگيزه ي بالا براي درس خواندن و قبولي داشته باشيم ، مگر اينکه نگرش و ديد خود را نسبت به مسائل تغيير دهد.)

نکاتي در زمينه ي افزايش يادگيري

1-شما بايد با برنامه درس بخوانيد ، اگر برنامه ريزي زمان بندي شده براي خود نداشته باشيد، هرچقدر هم که درس بخوانيد و نمره ي خوب بگيريد، هيچگاه متوجه ي جايگاه خود نمي شويد. متوجه نمي شويد در چه اوقاتي، چه درسي را بهتر مي فهميد و ياد مي گيريد ، متوجه نمي شويد چه زمانهايي را بي خود از دست داده ايد . اصلا" تشخيص نمي دهيد که براي چه درسي چقدر بايد وقت بگذاريد وچه درسي را به چه روشي بخوانيد.
پس يک برنامه ريزي زمان بندي شده ، هرچقدر هم که ساده باشد ، خيلي چيزها را مشخص مي کند.
{براي اين منظور مي توانيد به جدول خود کنترلي اسکينر، موجود درصفحه ي کنکور، مراجعه کنيد.}

2- سعي کنيد مکاني که در آن درس مي خوانيد ساده و آرام (نه سکوت محض)، حتي المقدور در منزل خودتان باشد . در غير اين صورت مي توانيد از کتابخانه ي نزديک محل سکونت خود استفاده کنيد.

3- سعي کنيد هميشه به کارهاي مدرسه و درس خواندن ، الويت دهيد و بعد از انجام آنها به فعاليتهاي ديگر(تماشاي تلويزيون ، استفاده از کامپيوتر، تفريح ، مهماني و...) بپردازيد.

براي تفريحات خود هم برنامه ي زمان بندي شده داشته باشيد. حتما" برايتان پيش آمده که در طول روز 8 ساعت مي خوابيد و مثلا" 4 ساعت درس مي خوانيد ، ولي هرچقدر فکر مي کنيد ، نمي دانيد 12 ساعت بقيه را چه کار کرده ايد؟!!!
اين همان وقت تلف شده است ، شما چون نمي دانيد در آن زمان طولاني ، چه کار خاصي انجام داده ايد، پس به نظرتان مي آيد که با اينکه هيچ تفريحي نداشتيد ، باز هم نتوانستيد درس بخوانيد و ساعات مطالعه اتان بسيار کم است ولي خسته ايد و نتيجه ي مطلوبي هم نمي گيريد.
چرا؟

چون براي آن 12 ساعت برنامه اي نبوده و خيلي راحت به هدر رفته بدون اينکه احساس کنيد کار خاصي انجام داده ايد.
اما اگر ديروز براي اين 12 ساعت برنامه مي ريختيد( 10 تا 11 شب ، استفاده از اينترنت- 1 تا 3 ظهر، ديدن فيلم سينمايي کمدي – 5/5 تا 6 عصر، حرف زدن با تلفن – 5/8 تا 9 شب، کمک به مادر با شستن ظروف شام و....) آخر شب فردا با رضايت خاطر و بدون احساس بطالت ، به کارهايتان نگاه مي کرديد.

اگر قبلا" مشکلاتي در زمينه ي پيشرفت تحصيلي داشته ايد:

1- درباره ي آن مشکل خوب فکر کنيد و با معلمها و مشاورين و پدرو مادر خود ، مشکل را در ميان بگذاريد تا بتوانيد نقاط ضعف را شناسايي کنيد و قبل از اينکه مزمن و کهنه شود ، راه حلي برايشان پيدا کنيد.(مثلا"دوست نداشتن درس خاصي ، احساس ياد نگرفتن درس خاصي، اضطراب امتحان ، خوب درس نخواندن و.....)

2- در حين رفع نقاط ضعف ، روي نقاط قوت و تواناييهاي خود نيز تاکيد کنيد و براي پروراندن آنها هم برنامه بريزيد . دانستن نقاط ضعف نبايد باعث شود که شما کل تواناييهايتان را زير سوال ببريد.

3- به تناسب پيشرفتها ، پاداشهايي را براي خودتان درنظر بگيريد.
هرچند وقت يکبار به عنوان پاداش به کارهاي بسيار مورد علاقه اي که برايتان لذت بخش است ، بپردازيد. مثلا" به خودتان قول بدهيد که اگر يک هفته ي کامل از شنبه تا پنج شنبه ، برنامه اتان را به موقع به انجام برسانيد و از برنامه عقب نيفتيد ، جمعه ي آن هفته را به کوه برويد.

4-عوامل مخل يادگيري را محدود کنيد .
(زياده روي در تماشاي فيلم و تلويزيون ، انجام بازي هاي کامپيوتري يا استفاده ي بيش از حد از اينترنت ، بيرون رفتن از خانه به منظورهاي مختلف و مکالمه ي بيش از حد با تلفن وخواب بيش از اندازه و....)

5-ساعات مطالعه ي خود را کم کم (حتي اگر شده روزي 10 دقيقه ) ولي پيوسته افزايش دهيد .مثلا" يک روز 7 ساعت مفيد درس نخوانيد و 3 روز بعد روزي 2 ساعت ، مگر اينکه اتفاق غير مترقبه اي افتاده باشد.
چون 50% کارآيي مدت مطالعه بستگي به عادت مطالعاتي شما دارد.

6-از هدف هايي که نيازمند تلاش ، ولي قابل دسترسي اند، استفاده کنيد . براي خود ، هدفهاي بسيار سطح بالا که امکان دسترسي به آنها بسيارمشکل يا غير ممکن است ، در نظر نگيريد.

7- مراقب تاثير مخرب رقابت بيش از حد باشيد . به جاي اينکه خود را با ديگران مقايسه کنيد ،هميشه خود را با ديروز خودتان مقايسه کنيد.

8- براي خود علايق و يادگيري هاي جديد بوجود آوريد ، چون لذت يادگيري هاي قبلي ، يادگيري هاي آتي را تشويق مي کند.

1- تجارب کودکان را به موقعيت هاي خاص محدود نکنيد.

سؤالاتي بپرسيد که با چرا و چگونه آغاز مي شوند، نه کجا و چه کسي و چه وقت. سؤال هايي طرح کنيد که داراي جواب هاي متعدد باشند. سؤال هايي که تنها يک جواب دارند منجر به تفکر همگرا مي شوند، سؤال هايي که جواب هاي متعددي را در يادگيرنده بر مي انگيزانند. شوق تفکر واگرا و آفرينندگي است.

2-  براي طرح سؤال ها و انديشه هاي غير معمول و بديع ارزش قائل شويد.

از سؤال هاي غير معمول که از سوي دانش آموزان طرح مي شوندو شما از عهده جواب آنها بر ني آييد نهراسيد. به آنها کمک کنيد و با همکاري يکديگر به جستجو براي يافتن جواب اين سؤالات بپردازيد.

3-  فرصت هايي براي خود آموزي و يادگيري اکتشافي در اختيار يادگيرندگان قرار دهيد.

4-  نسبت به تفاوت هاي فردي يادگيرندگان با احترام برخورد کنيد.

 
گورتزل (1962- Gortzel) پس از بررسي شرايط پرورشي 400 نفر از افراد برجسته قرن بيستم تأثير شرايط پرورشي آموزشگاه ها و روش آموزشي معلمان را بر رشد توانايي هاي خلاق در کودکان به گونه زير بيان داشته است. " معلماني که بيش از معلمان ديگر مورد احترام و علاقه افراد نخبه مورد مطالعه ما قرار داشتند، معلماني بودند که به اين افراد امکان مي دادند تا متناسب با توانايي هايشان پيش بروند. فرصت فعاليت کردن در موضوعات دلخواهشان را به آنها مي دادند و آنها را به تفکر وا مي داشتند و کتاب هاي مهيج به آنها معرفي مي کردند"

5- رفتارهاي آفريننده را براي کودکان سر مشق قرار دهيد.

يلون و نيستاين (1977) در اين مورد گفته اند: " دانش آموزان کلاس پنجم ابتدايي پس از مشاهده رفتارهاي خلاق نشان داده شده در يک فيلم يا از سوي معلم، رفتارهاي خلاق از خود نشان داده اند."

6- از روش ها و فنون ويژه بالا بردن سطح آفرينندگي استفاده کنيد.

معروف ترين اين روش ها روش بارش مغزي است. در اين روش معلم مسأله اي را به دانش آموزان مي دهد و از آنها مي خواهد تا هر چه راه حل براي مسأله به ذهنشان مي رسد بگويند. معلم دانش آموزان را براي دادن راه حل ها و اظهار نظرهاي مختلف تقويت مي کند ولي پيش از ارايه تمامي راه حل ها از سوي دانش آموزان، درباره آنها هيچ گونه اظهار نظري نمي نمايد.

روش آموزش ديگري که منجر به بالا بردن سطح فعاليت هاي خلاق يادگيرندگان مي شود، آموزش مهارت هاي پژوهشي (Research Skill) است. آموزش مهارت هاي پژوهشي به طرح و آزمودن فرضيه از سوي يادگيرندگان کمک مي کنند. روش هاي درست طرح فرضيه و آزمون فرضيه از سوي يادگيرندگان کمک مي کند. روش هاي درست طرح فرضيه و آزمون فرضيه به وسيله کودکان منجر به ايجاد طرز تفکر آفريننده در آنها مي شود.

علاوه بر روش هاي فوق روش مطالعه آفريننده (Creative Study) نيز روش موثري در آموزش خلاقيت است. تورنس و هارمون (1961) نشان داده اند که مي توان به کودکان آموزش داد تا مطالب را به طور آفريننده بخوانند. آنها در اين باره راهنمايي هاي زير را در اختيار دانش آموزان قرار داده اند:

وقتي که به خواندن مطالب يک کتاب مي پردازيد به مورد استفاده هاي مختلف اطلاعاتي که در آن کتاب به آنها بر مي خوريد بينديشيد. خيلي اهميت دارد به راههايي که مي توانيد اطلاعات خوانده شده را در زندگي شخصي و حرفه اي خود به کار ببنديد فکر کنيد.

تنها به اين سوال اکتفا نکنيد که مولف چه مي گويد؛ از خود بپرسيد که چگونه مي توانم آنچه را که نويسنده نوشته است، مورد استفاده قرار دهم. تنها به يک مورد اکتفا نکنيد تا آنجا که مي توانيد موارد استفاده هاي بيشتري را بيابيد و بعضي از آنها را براي مصارف آينده خود يادداشت کنيد. ممکن است مدتي وقت لازم باشد تا اين نوع مطالعه کردن را بياموزيد. با اين حال مأيوس نشويد بعد از دو سه روز خواهيد ديد که مي توانيد اين روش مطالعه را به راحتي به کار ببنديد.